Budimpešta nudi turistima familijarnost evropske kulture sa posebnim mađarskim ukusom. To je evidentno u neo-gotskoj zgradi Parlamenta, kafićima duž šetališta na obalama reke i mađarskoj kuhinji, koncertima klasike i mađarskoj folk muzici, kaldrmisanim ulicama i senovitim parkovima a svuda unaokolo čuje se jedan nefamilijarni jezik. Atrakcije za turiste uključuje rečnu turu po Dunavu i termalno kupanje u nekom od kupatila iz turske ere.
Budimpešta je originalno nastala spajanjem dva grada izgrađena sa obe strane Dunava, zvani Buda i Pešta. Dve oblasti su još uvek odvojene i različite, sa starijom i šarmantnijom Budom, čijoj atmosferi doprinose kaldrmisane ulice, male živopisne kuće i srednjevekovna, neo-klasična mešavina arhitekture. Stari grad je poznat po svom istorijskom utvrđenju na brdu u kojoj je kraljevska palata, muzej i galerije, crkva Svetog Matijasa, kao i bedemi Ribarskog Bastiona.
Pešta je smeštena
na prostranom i ravnom terenu i ona je
komercijalna oblast grada. Odlikuje se modnim radnjama i ima karakteristične široke
i žive bulevare. Njen Agasi bulevar je ŠanzElize Budimpešte, oivičen tipičnim
mozaikom arhitektonskih stilova, i zgradama sa ogromnim Trgom heroja na kraju.
Istorija brojnih ratova i invazija, sa stalnim rušenjima i obnovljanjima, prikazuje Budimpeštu danas sa mešavinom stilova, kreiranu sve vreme u toku perioda kada je ponosan i otporan narod restaurirao i obnavljao sa ljubavlju, grad sa šarmom i karakterom, istovremeno i evropski i posebno mađarski.
Smeštena na vrhu brda,
u slikovitoj oblasti Bude, palata je bila prvo sedište kralja Bele u 13. veku,
koji ju je u toku mongolske invazije preobrazio u čvrsto utvrđenje za odbranu
od svih kasnijih napada. U toku narednih 700 godina bila je rezidencija mnogih
kraljevskih figura. Strategijska lokacija Budimpešte, smeštena u srcu Evrope kraj
Dunava, pružala je kontrolisanu defanzivnu poziciju grada kao i kontrolu
vodenih puteva. Tvrđava je mešavina arhitektonskih stilova, od gotike do baroka.
Danas je to državni najvažniji kulturni centar, sedište brojnih muzeja. Glavnina
zgrada su istorijski spomenici. Budimpeštanski istorijski muzej održava izložbe
koje objašnjavaju istoriju grada isto kao i arheološka postavka palate. Unutar
palate nalazi se i kompleks mađarske nacionalne galerije, nacionalna biblioteka
i Ludvog muzej.
Izgrađen 1905. godine
na zidinama srednjevekovne tvrdjave, neo-romanski bedemi su tako nazvani nakon što
su gradski ribari imali dužnost da odbrane ovu stranu brda u toku srednjeg
veka, ali postojeći bastion nikada nije aktuelno korišćen u odbrambene svrhe.
Ukrašen je svetlucavo belim manastirom i stepenicama koje povezuju sedam kula koje simbolišu mađarska plemena koja su naselila karpatski basen u 9. veku. Iza bedema se nalazi statua konjanika Kralja Stefana, u spomen neuspeha mađarske nacije. Pogled sa Ribarskog bastiona se prostire na Dunav, mostove, zgradu Parlamenta sa Peštom koja se prostire svud sa ove distance. Kada ga noću preplavi svetlost, bastion je svetleći znak kada se gleda sa prelaska reke.
Smeštena u centru
Kvarta utvrđenja, 700 godina stara crkva dama je poznata kao Matijas crkva
nakon poznate nacionalne uloge kralja Matijasa, zaštitnika učenja i onog koji
je obnovio mađarsku državu nakon vekova feudalne anarhije. Sa svojim raznobojno
obojenim krovom i gotskim duhom, crkva je jedna od najpoznatijih struktura i u
njoj se održavalo i proglašenje nacionalnih kraljeva kao i venčanje kralja
Matijasa. Danas se u crkvi održavaju koncerti sa orguljama, recitalima i
horovima, zbog svoje sjajne akustike. Matijas crkva je mešavina stilova raznih
kraljeva, okupacija i perioda. Kada su Turci zauzeli utvrđenje, 1541. godine,
pretvorena je u džamiju a unutrašnji zidovi su prefarbani u belo a preko njih
su naslikane scene iz Kurana. Kasnije je teško restauirano u 19. veku,
rekonstruisano u njenom poznatom neo-gotskom stilu i sa originalnim
srednjevekovnim freskama na belim zidovima. Unutrašnjost je bogato dekorisana oltarima,
statuama, rozim prozorima i freskama. Unutar crkve nalazi se muzej, koji pruža
pristup kriptu kao i mala kolekcija religioznih i juvelirskih vrednosti.
Otvorena je od
ponedeljka do subote od 9:00 do 17:00 časova, a
nedeljom od 13:00 do 17:00 časova.
Gelert brdo nudi
neprevaziđeni panoramski pogled na grad, obuhvatajući i Budu i Peštu kao i
Dunav koji se prostire između njih. Brdo je tako nazvano po biskupu koji je
preobraćao paganske mađare u Hrišćane, ali je po legendi ubijen tako što je bačen
u burentu niz brdo u reku. Statua Biskupa stoji u podnožju brda. Na njegovom
vrhu je spomenik slobode, ženska figura koja drži granu palme, simbol pobede, u
znak sećanja na Sovjetske trupe koje su poginule u toku oslobađanja Mađarske
1945. godine. Iza spomenika je citadela odnosno utvrđenje, izgrađeno nakon
revolucije 1848. da obezbedi vojnu kontrolu u kasnijim napadima. Danas je tu
hotel i muzej. Na brdu se takođe nalazi puno termalnih kupatila, sa svojom
medicinskom vrednošću još od turske okupacije. Najpoznatije je Gelert kupatilo
u okviru Art Novo Gelert hotela gde dolazi državna elita da se relaksira u
termalnoj vodi bazena u rimskom stilu sa stubovima i mozaicima kao ukrasima,
kao iprostorijama gde se mogu podvrgnuti terapijama ili masaži.
Lančani most je bio prvi izgradjen preko Dunava i on
je najpoznatiji po svojim statuama lavova. Danas devet mostova spaja Budu sa Peštom,
preko reke, ali se ovaj most smatra simbolom grada, fantastično osvetljen noću.
Njegovu gradnju je naredio konte Ištvan Szechenyi koji je odlučio da se izgradi
stalni prelaz nakon što je on sam morao da čeka nadeljama da prođe bura da bi
posetio svog bolesnog oca. Lančani most su izgradili Vilijam i Adam Klark, koji
su konstruisali i Londonski most. On je predstavljao izuzetnu konstrukciju kada
je otvoren 1849. godine. U podnožju mosta je kilometarska nula, polazišna tačka
od Budimpešte u svim pravcima.
Na obali Dunava stoji
imozantno obeležje i najistaknutiji objekt gradske panorame. Sa svojim crvenim
kupolama i belim kamenim mrežastim ukrasima, one su najdekorativnija gradska
struktura. Kameni lavovi koji se nalaze na ulazu, dočekuju u unutrašnjost od
mermera i zlata, sa statuama i stubovima, fantastičnim umetničkim ukrasima,
uključujući i 1000 godina staru krunu prvog mađarskog kralja, a sve to se može
videti u toku turističke ture. Grandiozno zdanje koje se prostire na 250 m duž
obale je najveći nacionalni sastav na svetu.
Otvoreno je: samo sa turističkom turom, od ponedeljka do petka od 10:00 do 14:00 časova, a subotom od 10:00 časova.
Smeštena u okviru
Erzebet grada, šarmantni stari jevrejski kvart i bivši geto, Velika ili
Centralna sinagoga je najveća u Evropi i druga po veličini u svetu, sposobna da
primi oko 3000 ljudi. Kompletirana 1859. godine, stil joj je tipično
vizantijsko-muris, sa sjajno oblikovanim ciglama crvene, plave i žute boje i
gradskim grbom. Gordo uzdignute kupole i prelepo ukrašeni prozori, samo su neke
od atraktivnosti ovog simbola Budimpešte. Fantastično osvetljena unutrašnjost i
balkoni na zidovima su upotpunjeni Davidovom zvezdom a i tavanica je dekorisana
zvezdama. Za Jevrejski festival, ovde je puno Jevreja koji dolaze iz svoh
krajeva Mađarske da slave u okviru ovog izvanrednog zdanja. Sledeća vrata su Jevrejski muzej koji sadrži
relikvije mađarsko jevrejske zajednice, uključujući i religiozne objekte sa
festivala kao i Holokaust memorijalnu sobu. U njoj je načinjeno od metala drvo
na kome je na svakoj grani ugravirano ime jedne žrtve nacizma.
prevod: Lepa Đokić
