Čovek obično zamišlja da su planine večite i nepromenljive. Ali geolozi kažu i dokazuju da to nije tačno i da se planine menjaju i troše. Smrznuta voda razbija velike stene na ivicama planina, a kiše, potoci i bujice odnose i zemlju i komade stena. U toku dugih perioda i visoke planine se pretvaraju u brežuljke, pa čak i ravnice.
Geolozi dele planine prema načinu na koji su postale. Međutim, sve planine su nastale usled burnih promena na Zemljinoj površini, koje su se većinom dešavale pre mnogo miliona godina.
Venčane planine se sastoje od naslaga stena koje su se pod velikim pritiskom savile u krupne nabore. Na mnogim mestima u takvim planinama se mogu videti naslage stena. Primeri venčanih planina su Alpi u Evropi i Aligenske planine u Americi.
Gromadne planine su nastale rasedanjem Zemljine kore. Ogromni delovi Zemljine površine, čitave gromade stena, podigle su se i nakrivile. Takva jedna gromada, duga preko 600 kilometara i široka 130 kilometara, je planinski masiv Sijera Nevada u Kaliforniji.
Vulkanske planine se sastoje od lave i pepela. Vulkan je obično kupastog oblika, sa kraterom na vrhu. U poznate vulkanske planine spadaju Fudžijama u Japanu i Vezuv u Italiji.
Mnogi planinski lanci nastali su na na više načina. Na primer, stenovite planine su istovremeno i venčane i gromadne i vulkanske!
Pećine su odavno vezane za istoriju čoveka. Znamo da su krajem starijeg kamenog doba pećine služile kao zimsko boravište ljudi, koji nisu imali drugog skloništa.
Ali kad su ljudi već davno napustili pećine kao skloništa, stari narodi su o njima imali mnogo neobična verovanja. Grci su verovali da su pećine hramovi njihovih bogova: Zevsa, Pana, Dionisa i Hada. Riimljani su mislili da su pećine domovi nimfa. Stari Persijanci povezivali su pećine sa obožavanjem boga Mitre, gospodara zemaljskih duhova.
Danas ogromne i lepe pećine privlače turiste širom sveta. Pećine su duboka šuplja mesta u stenovitim stranama brda ili litica.
Pećine su postale na različite načine. Mnoge su nastale zbog stalnog udaranja morskih talasa o stene. Neke su se pojavile ispod površine zemlje. To su obično stara korita podzemnih reka, koje su izdubile naslage nekih stena kao što je krečnjak. Druge su nastale vulkanskim pomeranjem površinskih stena ili erupcijom vrele lave.
Najčešći tip pećina je nastao dubljenjem debelih naslaga krečnjaka. To je delo vode koja sadrži ugljen-dioksid. U dinarskom kršu, na primer, gde postoje velike naslage krečnjaka, takvih pećina ima bezbroj.
Neke pećine imaju otvor na vrhu. One su nastale tamo gde se skupljala površinska voda, a zatim probijala put kroz stenu. Neke pećine imaju čitave redove galerija. Kroz izvesne pećine protiču podzemni potoci, mada su često, posle obrazovanja pećina, potoci koji su nekada prolazili kroz njih, našli niži tok i premestili svoja korita.
Dešava se da svaka kap vode koja padne s tavanice pećine sadrži malo kreča ili nekog drugog minerala. Iako deo te vode ispari, nešto mineralne materije ostaje. Ona postepeno stvara stalaktite u obliku ledenih sveća koje vise s tavanice. Voda koja sa stalaktita kaplje na pod obrazuje stubove zvane stalagmiti.
Niste li ponekad punili džepove lepim kamenčićima? Njihovi neobični oblici, neravni ili glatki, različite boje što podsećaju na drago kamenje, izazivaju želju u nama da ih sakupljamo.
Stene nam izgledaju privlačne zato što im minerali od kojih se sastoje često daju divne boje i blistav sjaj.
Stene su nastale na razne načine. Jedna vrsta, zvana - sedimentna stena, stvorena je od taloga. Taj talog su davno naneli voda, vetar i led, ili ga stvorile biljke i životinje. Pošto se sastoji iz slojeva, zove se i slojevita stena. Sićušne čestice od kojih su načinjene ove stene, obično su okrugle, pošto su im se oštre ivice uglačale u doba kad su se valjale u koritu potoka, te su ih kotrljali talasi ili vetrovi. Tipične sedimentne stene su krečnjak i peščar.
Druge stene su nekada, kao rastopljena masa, bile duboko u zemlji, pa su izbačene na površinu ili u pukotine drugih stena. To su vulkanske stene, i primeri takvih stena su granit i bazalt.
Treća vrsta stena su nekad bile u nekom drugom obliku (vulkanskom ili sedimentnom), ali su ih pritisak ili toplota pretvorili u njihov današnji oblik. One se nazivaju metamorfnim stenama, a takve su stene mermer i kvarcit.
Kod nekih stena se minerali, koji sadrže metale, mogu naći pomešani sa drugim delovima stena. Ako tih metala ima dovoljno da vredi izdvajati ih, stena koja ih sadrži se zove ruda.
