Crna Gora

info

Istorija

Kultura

Hrana i piće

Geografija

Ime "Crna Gora" spominje se prvi put u povelji kralja Milutina 1276.god. Smatra se da je dobila ime po gustim šumama koje su prekrivale planinu Lovćen i područje oko njega. Šume su bile toliko tamne da su posmatraču odavale utisak "crne" gore.

Za vreme rimskog carstva teritorija Crne Gore prostirala se teritorijom Duklje. Naseljavanjem Slovena u VII veku, hrišćanstvo ubrzo dobija primat na ovim prostorima.

Duklja je obuhvatala oblast Skadarskog jezera sa obližnjim planinama. Prvi njen knez bio je Vladimir. Nezavisnost stice 1040. godine, a kraljevinom je proglašena 1077. Time postaje jedna od prvih nezavisnih država na Balkanu. Dobija ime Zeta.

Zbog čestih nemira i političkih previranja, posle smrti vladara iz dinastija Vladimir i Vojisavljević, Vizantija preuzima dominaciju nad Zetom. Veliki župan Nemanja koji 1185. zauzima vodeću poziciju na ovim prostorima, Zeti ne menja status nezavisne države koju je ona prethodno imala.
U XIV veku pod vodstvom dinastija Balšić i Crnojević postaje nezavisna feudalna država, i polako se širi zahvaljujući neumornim odolevanjima pred vojskama kakve su bile : albanska, a kasnije turska i mletačka.

Tokom vladavine Crnojevića, usled jakih napada turske vojske, narod zajedno sa Crnojevićima postaje primoran da se povuče ka planini Lovćen. Ivan Crnojević se odlučuje za Cetinje kao svoje uporište i tu gradi dvorac i manastir. Cetinje tako postaje sinonim za duhovnu i državnu slobodu. Đurađ Crnojević, sin Ivana Crnojevića, kratko vlada, ali za sobom ostavlja neprocenjivo blago. Za vreme njegove vladavine 1493. god. otvara se prva štamparija na Balkanu, a godinu dana kasnije, 1494. štampa se i prva knjiga - Oktoih.

Turci preuzimaju vlast nad Crnom Gorom 1496. i pripajaju je skadarskoj provinciji. I pored toga Crna Gora zadržava visok stepen autonomije, a nezavisnost u potpunosti vraća 1645.god.

Na čelo Crne Gore dolaze vladike koje preuzimaju rukovođenje zemljom. Tadašnji organi vlasti bili su Opstecrnogorski zbor i Skupština glavara, a na nižim nivoima zborovi glavara. 1697.god. Zbor Crnogoraca izabira Danila I za vladiku. Tada počinje osnivanje dinastije Petrović i njihova borba za jedinstvenost vere i politike.

Petar I Petrović ( 1784 - 1830 ) jedna je od najsvjetlijih ličnosti crnogorske istorije. Sa njim na celu, Crna Gora učvršćuje svoju nezavisnost, a posle velikih pobeda nad brojnijom turskom vojskom, oslobaša se turskog uticaja i dominacije. On ujedinjuje crnogorska plemena i približava crnogorsko primorsko stanovništvo, koje je tada bilo pod uticajem austrougarske. Naslednik Petra I Petrovića bio je Petar II Petrović Njegos. Izuzetan državnik, filozof i književnik. Ova grandiozna ličnost za vreme svoje vladavine formira državne institucije, administrativnu i državnu vlast. Održavao je veze sa Rusijom i vodio česte borbe protiv Turaka. Napisao je dela kao sto su "Gorski vijenac" i "Luca mikrokozma" koja su ga ucinila jednim od najvećih svetskih pisaca. Za vreme vladavine njegovog naslijednika Danila suverenitet Crne Gore je ojačan i formalno priznat. Tome je doprinela i velika pobeda na Grahovcu 1858.god nad turskom vojskom.

Crnogorski narod iako brojčano manji odneo je zanačajan broj pobeda nad Turcima. Za vreme knjaza i kralja Nikole odigrale su se dve značajne bitke: Vucedolska i bitka na Fundini. Kralj Nikola je omogućio Crnoj Gori ostvarenje bitnih političkih ciljeva. Crna Gora je pod njegovim vođstvom povratila Bar i Ulcinj i tako dobila dio jadranske obale, takođe je vratila Podgoricu, Kolašin i Nikšić. Na berlinskom kongresu dobila je puno međunarodno priznanje. Crna Gora postaje kraljevinom 1910. god.

XX vek za Crnu Goru predstavlja težak period, jer ona tada gubi samostalnost i nestaje sa političke mape Evrope. Kada je izbio Prvi svetski rat Crna Gora staje na stranu Srbije i saveznika. 1916. god. nakon kapitulacije pred austrougarskom, kralj Nikola odlazi u egzil. Jedno vreme provodi u Italiji, a potom odlazi u Francusku. Pokusaji kralja i njegove vlade da utiču na tadasnja zbivanja u Crnoj Gori bili su bezuspešni. Srbija aneksira Crnu Goru 1918. god.

Padom Kraljevine Jugoslavije pred fašističkom Nemačkom u Drugom svetskom ratu, Crna Gora još jednom dokazuje da duh slobode koji nosi njen narod nije nestao. 13. jula 1941. god. crnogorci u velikom broju dižu ustanak protiv italijanskih okupatora.

Posle Drugog svetskog rata Crna Gora popravlja svoj državno pravni status i postaje jedna od šest ravnopravnih republika Jugoslovenske federacije.

Nakon burnih godina krajem XX vijeka, i raspada SFR Jugoslavije, Crna Gora ostaje u savezu sa Srbijom sve do 2006. godine kada postaje nezavisna država.

U restoranima ćete naći osnovnu evropsku kuhinju, ali evo šta obavezno treba da probate: za ručak jagnjeće ili jareće pečenje ispod sača, pivski kajmak, bistru riblju supu i ribu lešo, pečenog krapa i dimljene ukljeve. Onda sve to zalijete vinom Vranac ili Krstač, zasladite sirnicom, breskvom ili lubenicom; popodne se opustite uz Nikšićko pivo, a predveče obodrite lozovom rakijom, uz pršut, kozji sir, paradajz i žučenicu. Ako ste za jaču večeru dodajte barbune u tavi ili gofa na žaru. Vrlina primorske kuhinje je mediteranska umerenost. Počiva na žitaricama, ribi i maslini. Ribari love u priobalnom pojasu malim i srednjim barkama, ne upuštajući se u velike dubine. Najčešće se u mreži nađe barbun, a ako se posreći i zubatac, arbun, orada.

Pod vrhom planine Lovćen nalazi se selo Njeguši, poznato po brojnim specijalitetima: pršutu, siru, kastradini (ovčijem suvom mesu) i kobasici. Pršut se pravi od svinjskog mesa, a poseban ukus i aromu dobija zahvaljujući mešavini morskog i planinskog vazduha i drvima koja se lože za njihovo sušenje.
Maslinovo ulje je obeložje primorske kuhinje, a najzdravije je ono dobijeno hladnim ceđenjem. Najfinije ulje je extra virgin (ekstra devičansko) jer se proizvodi iz prvog ceđenja maslina. Kiselost ne prelazi 1%.
Zahvaljujući sočnim i bogatim pašnjacima Durmitora, Sinjajevine i Bjelasice, glavna jela predstavljaju jagnjetina pod sačem, pastrmke spremljene na žaru ili u kiselom mlijeku i raznovrsne divljači. Uz tradicionalna planinska jela kačamak i cicvaru odlično ide domaće kiselo mleko.
Sač je veliki metalni poklopac u obliku plitkog zvona kojim se prekriva tijesto za hljeb ili meso za pečenje, a na koji se potom nabacuje pepeo i žar. Restorani širom Crne Gore preuzeli su ovaj tradicionalni način pečenja ispod sača, kojim meso ostaje sočno, a krompir se bogati ukusom mesa.

Osnovni načini na koja se priprema riba jesu na gradele, lešo, brodet i pržena. Riba na gradele priprema se na roštilju. Tokom pečenja premazuje se aromatičnim travama, najčešće ruzmarinom. Služi se uz preliv od belog luka, peršuna i maslinovog ulja, uz povrće i salatu. Riba lešo kuva se u vodi kojoj se dodaju i ulje, vinsko sirće, luk, lovor i ostali začini. Poslužuje se sa kuva nom krtolom ili blitvom i idealan je izbor za večeru. Brodet se pravi od više vrsta ribe (krnja, škarpina, murinja, skakva, sipa). Uz njega se kao prilog servira palenta.
Na Skadarskom jezeru najviše se love krap i sitna ukljeva koja se, zbog ulova u velikim količinama, suši. Specijaliteti jezerske kuhinje su krap u tavu, spremljen sa suvim šljivama, jabukom i dunjama, krap pečen na luku, jegulja na orizu, jegulja na ražnju. Naročito je cenjen dimljeni krap, a dugo se pamti i ukus sušenih ukljeva, lagano prženih ili kuvanih i spremljenih "na salatu".

Crmnica je kultno ime u crnogorskom vinogradarstvu: kolevka, autohtonih sorti vinove loze - vranca i krstača i mesto sa dugom tradicijom proizvodnje vrhunskih vina i rakije. Nedaleko od Skadarskog jezera, na Ćemovskom polju, na 2000 ha pruža se i veliki plantažni vinograd od čijeg se grožđa proizvode vrhunska vina kontrolisanog porekla i kvaliteta, Vranac i Krstač.
Lozova rakija je najbolji ambasador crnogorskih vinograda. Za aromu loze odgovorna je autohtona crnogorska sorta vranac. Jačina rakije iznosi 50 stepeni. Najbolje prija uz pršut, suvo meso i sir. Pije se kao aperitiv, rashlađena. Kruna je vrhunska lozova rakija koja ima prijatnu aromu, čist i harmoničan ukus i izuzetno je pitka. Biotehnički institut u Podgorici proizvodi po specijalnoj recepturi elitnu 'Institutovu lozu'. Peče se samo 6000 do 8000 litara godišnje.

Nikšićko pivo je omiljeno i jedinstveno nacionalno lager pivo koje se proizvodi od 1896. godine. Pravi se od ječma, tvrde planinske vode i gorkog i aromatičnog hmelja. Služi se ohlađeno na temperaturi od 5 ° C. Sadrži 11,8% ekstrakta i % alkohola.

Kada se pomisli na tradicionalni crnogorski desert, misli se na priganice. Priganice se lako i brzo spremaju, a služe se sa medom, džemom ili sirom. Mogu se služiti i kao lakša večera ili kao desert.

Baklava – popularni turski kolač sprema se i u Crnoj Gori, sa dosta oraha i suvog grožđa.

Krempita, šampita i tulumba česti su kolači na crnogorskoj trpezi.

Džem – posebno ukusan voćni desert u Crnoj Gori, sprema se od svake voćne vrste koja postoji u našoj zemlji i izuzetnog je kvaliteta. Izdvojićemo onaj od šljiva i drenjina.

Slatko – desert sličan džemu, sa više šećera i većim komadima voća – posebno lepo je ono od dunja i grožđa.

Krofne – ovaj univerzalni desert našao je svoj put i do crnogorske trpeze gde se uglavnom služi sa mlevenim šećerom ili prelivom od čokolade.

Bogata biljnim vrstama koje leže širom zemlje na pašnjacima, Crna Gora je pravi mali raj kada je pčelarstvo u pitanju.
U crnogorskoj tradiciji med opstaje kao hrana i lijek, proizvodi se gotovo od kako se zna proizvodnju meda na Balkanu. Na tradicionalnoj crnogorskoj trpezi nezaobilazne su priganice sa medom, a u nekim ruralnim krajevima Crne Gore imaćete priliku i da ga probate uz hranu uz neke od lokalnih specijaliteta poput pečenja i sl.

Svojim položajem Crna Gora pripada srednjem Mediteranu.
Ime Crna Gora je dobila u srednjem veku po planini Lovćen jer je bio pokriveni gustim, "crnim" šumama. Crna Gora prvi put se pominje 1276 godine, od kada postepeno zamjenjuje starije nazive za ovu geografsku i državnu oblast Duklja i Zeta. Italijanski izvori takodje je beleže kao Montagna Negra, Montenegro ili Monte Negro, i otuda je naziv za nju, Montenegro, ušao u zapadnoevropske jezike.

U Crnoj Gori ima 40 jezera. Osamdeset odsto teritorije Crne Gore čine šume, prirodni pašnjaci i livade.

Obalska linija duga je 293,5 km, od cega su 52 km plaže. Crnogorsko primorje je veoma uzak pojas (od 2-10km), od unutrašnjosti podeljen visokim i strmim kraškim planinama Rumijom, Sutormanom, Orjenom i Lovcenom. Obala je veoma razuđena, sa brojnim zalivima. Najimpresivniji i najveći je Bokokotorski zaliv, koji predstavlja najjužniji fjord na svetu.

Severni deo Crne Gore je oblast visokih krečnjackih planina. Na visini od oko 1700 metara izdižu se prostrani planinski venci i grebeni Durmitor, Bjelasica, Komovi, Visitor. Ovi planinski venci su bogati pašnjacima, šumom i mnoštvom planinskih jezera, kojih u Crnoj Gori ima 29. Rijeke Piva, Tara, Morača, Cehotina i njihove pritoke su u krečnjackom delu terena izdubile duboka, uska korita strmih strana. .

U ovim oblastima nalaze se dva veličanstvena nacionalna parka – Biogradska Gora i Durmitor.

Skadarsko jezero, plodna Zetska ravnica sa dolinom reke Zete i Nikšićkim poljem, predstavljaju treću geomorfološku oblast u Crnoj Gori. To je jedini ravničarski deo Crne Gore.

Nadmorska visina Zetske ravnice u severnom delu iznosi oko 40 metara, dok je Nikšićko polje, koje joj prostorno pripada, čak 500 metara više.

Ravno plodno zemljište uz rečne doline idealno je mesto za ljudska naselja, pa je u Zetskoj ravnici, dolini Zete i Nikšićkom polju, najveća koncentracija stanovništva u Crnoj Gori. Tu su i dva najveća grada – Podgorica i Nikšić.

U ovoj oblasti nalazi se Nacionalni park "Skadarsko jezero".